George Weigel o gwałcie na parkingu

Jeden z najważniejszych amerykańskich konserwatywnych myślicieli katolickich dokonał haniebnej manipulacji i na dodatek się tym chwali. Czy jest świadomy, co zrobił?
George Weigel (75 l.) jest amerykańskim konserwatystą, autorem najlepiej sprzedającej się biografii Jana Pawła II – monumentalnego „Świadka nadziei”, aktywnym publicystą związanym z konserwatywnym think tankiem „First Things”, gdzie regularnie publikuje swoje komentarze. Często bywał w Polsce.
Swój wpis na stronie „First Things” z 11 listopada zatytułowany „Kontekstualność” Weigel poświęcił m.in. sporowi dwóch walczących ze sobą w ostatnich dekadach kierunków w teologii moralnej: absolutyzmowi i proporcjonalizmowi. Brzmi teoretycznie, ale spór dotyczy jak najbardziej praktycznych rzeczy. Absolutyści głoszą, że możemy sformułować niezmienne normy, które będą wskazywać na tzw. czyny wewnętrznie złe, czyli złe zawsze niezależnie od intencji, konsekwencji i okoliczności. Proporcjonaliści z kolei twierdzą, że od każdej normy moralnej (np. zawsze mów prawdę, nie zabijaj, nie kradnij, nie kalecz ciała) są wyjątki, zatem nie są one absolutne, w związku z czym nie ma czynów wewnętrznie złych.
*
W swoim komentarzu George Weigel tak charakteryzuje proporcjonalizm: „Metoda teologii moralnej znana jako proporcjonalizm głosi, że moralność czynu jest określana przez swego rodzaju rachunek obejmujący naturę czynu, intencje osoby, która go popełnia, oraz konsekwencje działania. Innymi słowy, osąd moralny jest kwestią »kontekstu«, w którym subiektywne liczy się tak samo lub bardziej niż obiektywne. Centralnym punktem tej teorii jest pogląd, że nie ma czynów »wewnętrznie złych« – rzeczy, które są zawsze i wszędzie złe, niezależnie od kontekstu (intencji i konsekwencji). Odparcie tego i potwierdzenie utrwalonego poglądu Kościoła katolickiego, że niektóre rzeczy są moralnie niedopuszczalne, kropka, było jednym z celów encykliki papieża Jana Pawła II z 1993 roku, »Veritatis splendor«”.
I dołącza takie wspomnienie: „Nauczanie Jana Pawła II wprawiło w osłupienie elitę teologów establishmentu. Absurdalność ich twierdzenia, że ​​nie ma czynów z natury złych (a jeśli są, to tak naprawdę nie możemy ich rozpoznać), dotarła do mnie dopiero podczas dyskusji w National Public Radio na temat encykliki. Moja koleżanka, kobieta zbulwersowana encykliką, upierała się – nie zmyślam – że teoria względności Einsteina ma zastosowanie do moralności, a następnie próbowała mnie zmiażdżyć, rzucając mi wyzwanie, abym wymienił jeden czyn z natury zły. Na co cicho odpowiedziałem: »Jakie połączenie intencji i konsekwencji usprawiedliwiałoby to, że zostałaś zgwałcona na parkingu przed tym budynkiem po naszej dyskusji?«”.
*
Oczywiście to argument ad personam, choć to mało powiedziane! Kazać kobiecie, z którą się publicznie dyskutuje, wyobrazić sobie, że jest gwałcona (co – bardzo prawdopodobne – mogło jej myślenie sparaliżować), jest skandaliczne. Na dodatek Weigel jest z tej swojej riposty dumny, skoro wspomina to publicznie po latach. Mówi: „cicho odpowiedziałem…”, a więc spokojnie, nie w ferworze dyskusji – nie może się usprawiedliwiać, że się zagalopował.
To pierwsza i najważniejsza uwaga. Druga jest taka: gdyby myślenie rozmówczyni Weigla nie zostało sparaliżowane sugestią wyobrażenia sobie bycia zgwałconą, zapewne dostrzegłaby, że ten „argument” strzela w próżnię. Proporcjonalizmu – w przeciwieństwie do absolutyzmu etycznego – nie da się obalić konkretnym przykładem (np. gwałtu na parkingu). Wygląda na to, że Weigel zakłada, iż skoro dla proporcjonalistów nie istnieją absolutne normy moralne, to oni usprawiedliwiają każdy zły czyn. Tak oczywiście nie jest. Proporcjonaliści uważają, że każda absolutna norma ma wyjątki, co wprost oznacza, że nie jest absolutna. Dlatego aby ocenić dany czyn, nie wystarczy sprawdzić, czy przynależy on do zakazywanej przez normę kategorii czynów – trzeba przede wszystkim zbadać motywy, konsekwencje i okoliczności, i dopiero wtedy można wydać ostateczny werdykt moralny. Z oceną gwałtu na parkingu żaden proporcjonalista nie miałby kłopotu: to czyn ewidentnie zły moralnie – wystarczy przyjrzeć się jego konsekwencjom dla ofiary.
Jeśli Weigel chciałby rzeczywiście zaskoczyć swoją interlokutorkę, powinien poprosić ją o wskazanie owego wyjątku od normy „nie sięgaj po cudzą seksualność bez wyraźnej zgody na to”, czyli o podanie takich okoliczności gwałtu, w którym „połączenie intencji i konsekwencji” usprawiedliwiałoby go. I tu proporcjonaliści rzeczywiście mogliby mieć kłopot – gwałt jest tak odrażającym czynem, że trudno jest wyobrazić sobie okoliczności, które mogłyby go usprawiedliwić. Czy to oznacza, że przynajmniej w tym przypadku absolutyści mają rację?
*
Mam wątpliwości, czy spór, po czyjej stronie jest prawda, da się rozstrzygnąć. Kiedy mogłoby to nastąpić?
Proporcjonaliści musieliby wykazać względność każdej normy moralnej, a to jest formalnie niemożliwe, bo świat się zmienia, powstają nowe zagrożenia i nowe krzywdy, wobec czego absolutyści będą formułować coraz to nowe normy (np. obecnie związane z AI). Więc pracy polegającej na ich obalaniu nigdy nie zabraknie.
A być może po prostu rzeczywistość moralna jest mniej jednorodna niż chciałby tego nasz mózg. Możliwe, że są rodzaje czynów, które łatwiej się identyfikuje moralnie przy pomocy norm absolutnych, i takie, które się im nie poddają i trzeba stosować bardziej wyrafinowaną, proporcjonalistyczną analizę.
Jednego można być pewnym – rozjaśnianiu sporów etycznych nie pomoże „argumentacja” à la Weigel.


Opublikowano

w

przez

Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *